Khu đô thị là gì? Quy mô, phân loại và xu hướng phát triển

Khu đô thị là một khái niệm rất quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày, vậy khu đô thị chính xác là gì? Khu đô thị là khu vực được quy hoạch xây dựng một cách đồng bộ gồm các chức năng của một đô thị như nhà ở, trường học, bệnh viện, dịch vụ tiện ích, thương mại,….Các khu đô thị thường được hạn bởi ranh giới tự nhiên, ranh giới nhân tạo hoặc các tuyến đường kết nối khu đô thị.
Đặc điểm của khu đô thị:

• Quy mô và quy hoạch: Hiện nay chưa có văn bản quy định cụ thể nào về quy mô của khu đô thị tuy nhiên khu đô thị thường có quy mô vài hecta đến hàng nghìn hecta. Theo quy định của nhà nước, khu đô thị phải có dân số tối thiểu 4000 người, đối với khu đô thị mới con số là 5000 người. Tất cả các tiện ích đường xá nhà ở cảnh quan trong khu đô thị phải có quy hoạch đồng bộ, tính toán thiết kế một cách khoa học tạo nên một tổng thể hài hoà tiện lợi cho cư dân.
• Cơ sở hạ tầng: Đây là một yếu tố tối quan trọng của khu đô thị nhằm thu hút cư dân và các nhà đầu tư. Khu đô thị phải đảm bảo cơ sở hạ tầng hiện đại chất lượng từ kiến trúc cảnh quan cho tới các cơ sở hạ tầng dịch vụ trường học, bệnh viện, công viên, trung tâm thương mại,..Ngoài ra hệ thống giao thông ở khu đô thị cần đồng bộ khoa học kết nối các khu với nhau.
• Hoạt động kinh tế: khu đô thị là nơi tập trung đông dân với mật độ dân số cao nên rất đa dạng các hoạt động kinh tế như sản xuất, dịch vụ tiện ích như trung tâm thương mại, các dịch vụ chăm sóc cư dân, các hoạt động vui chơi giải trí,…Bởi vậy khu đô thị là nơi có nguồn lực lớn giúp phát triển kinh tế xã hội.
• Môi trường cộng đồng: khu đô thị là nơi tập trung đông dân cư chủ yếu từ nhiều khu vực khác nhau tới sinh sống tạo nên sự đa dạng và năng động. Khu đô thị thường có tỷ lệ người dân phi nông nghiệp cao, tập trung chủ yếu là tầng lớp tri thức văn phòng. Đây là môi trường lý tưởng phát triển đa dạng với các cộng đồng dân cư được liên kết với nhau bằng những tuyến đường huyết mạch.

Phân loại khu đô thị

Phân loại theo quy mô

Khu đô thị có thể được phân loại theo quy mô và được chia thành ba nhóm chính: khu đô thị nhỏ, khu đô thị trung bình và khu đô thị lớn

• Khu đô thị nhỏ thường có diện tích và quy mô khá khiêm tốn thông thường chỉ có diện tích khoảng vài chục đến vài trăm hecta với dân số thông thường chỉ vài chục nghìn người. Bởi vậy khu đô thị nhỏ thường có không gian thoáng đãng, các công trình quy mô nhỏ vẫn phải đáp ứng tiêu chí cơ bản của một khu đô thị tạo cho cư dân cảm giác thoải mái. Thông thường khu đô thị nhỏ chủ yếu được xây dựng nhằm phát triển các hoạt động như du lịch nghỉ dưỡng, nông nghiệp hoặc và khu vệ tinh của các đô thị lớn.
• Khu đô thị trung bình: có quy mô lớn hơn khu đô thị nhỏ nhưng không đáng kể, chủ yếu dân số dao động từ vài chục cho tới vài trăm nghìn người. Khu đô thị trung bình với diện tích không quá rộng cũng không quá nhỏ vẫn đáp ứng đầy đủ tiện ích cho cư dân, đồng thời khuôn viên cơ sở vật chất sẽ được đầu tư tốt hơn ở khu đô thị nhỏ tuy vậy vẫn chưa hiện đại bằng các khu đô thị lớn. Khu đô thị trung bình thường trải qua quá trình đô thị hóa nhanh thay đổi nhiều về quy mô dịch vụ tiện ích qua từng năm nhanh hơn so với khu đô thị nhỏ tuy nhiên điều này lại dẫn đến hệ luỵ về việc quy hoạch cơ sở hạ tầng đường xá tại đây. Khu đô thị trung bình thường có chi phí cao hơn so với khu đô thị nhỏ tuy nhiên vẫn là một mức hợp lý đối với các khu đô thị lớn.
• Khu đô thị lớn: là trung tâm kinh tế, chính trị-xã hội của quốc gia với quy mô rất lớn từ vài trăm lên đến hàng nghìn hecta. Tại đây tập trung đầy đủ các cơ sở hạ tầng, dịch vụ chức năng hiện đại chất lượng cao như trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, các trung tâm nghiên cứu phát triển kinh tế, dịch vụ giải trí du lịch phục vụ được hầu hết các nhu cầu của người dân. Khu đô thị lớn có số lượng dân cư đông đúc có thể lên tới hàng triệu người với mật độ dân số cao cùng với đó là cơ sở hạ tầng hiện đại, các tòa nhà chung cư biệt thự quy mô lớn. Khu đô thị lớn được quy hoạch bài bản khoa học với đầy đủ các chức năng, cảnh quan khuôn viên rộng rãi đẹp đẽ, hệ thống giao thông kết nối với các đường huyết mạch phục vụ cho việc di chuyển của người dân. Có thể kể đến các khu đô thị lớn như Vinhomes Ocean Park, khu đô thị Phú Mỹ Hưng, khu đô thị Thảo Điền,… Các khu đô thị lớn được kể trên đều chi phí khá cao so với mặt bằng chung tuy nhiên vẫn thu hút rất nhiều cư dân đến sinh sống bởi sự hiện đại tiện ích tại đây.

Phân loại theo chức năng

Khu đô thị còn được phân loại thành 2 nhóm chính là khu đô thị đa chức năng và khu đô thị chuyên biệt

• Khu đô thị đa chức năng: là một hệ sinh thái bao gồm đầy đủ các tiện ích dịch vụ tập trung nhiều loại hình hoạt động khác nhau trong cùng một không gian mà tại đó các hoạt động kinh tế xã hội liên kết với nhau theo hướng cộng sinh. Đặc điểm nổi bật của khu đô thị đa chức năng là sự tiện lợi cho cư dân bởi việc kết hợp tất cả các tiện ích trong một khu vực đầy đủ cả giáo dục, y tế, thương mại, vui chơi nghỉ dưỡng. Đây chính là một hệ sinh thái tuần hoàn mà ở đó tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh trên mọi lĩnh vực, là khu vực tiềm năng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Ngoài ra khu đô thị đa chức năng còn mang lại nhiều tiện ích cho người dân tiết kiệm thời gian cho phí đi lại mà vẫn được sử dụng các dịch vụ tiện ích chất lượng cao. Tuy nhiên khu đô thị đa chức năng cũng có nhiều thách thức như chi phí đầu tư lớn cần thời gian dài để quy hoạch đồng bộ tránh việc đô thị hoá tự phát. Ngoài ra việc vận hành và quản lý các khu đô thị đa chức năng cũng là một thách thức lớn cho ban quản lý và chủ đầu tư.
• Khu đô thị chuyên biệt: là khu đô thị thường có quy mô vừa và nhỏ tập trung phát triển một hoặc một số lĩnh vực chức năng cụ thể như khu kinh tế, khu du lịch nghỉ dưỡng, khu đại học,.. nhằm đáp ứng nhu cầu của một hoặc một số nhóm đối tượng nhất định. Vì tính chất chuyên biệt nên các khu đô thị trên thường có quy hoạch cơ sở hạ tầng phù hợp với chức năng riêng biệt của chúng. Khu đô thị chuyên biệt mang lại trải nghiệm tốt hơn tối ưu hơn đối với từng nhóm đối tượng so với khu đô thị đa chức năng. Điểm hình như “làng đại học Hòa Lạc” với quy mô lớn được kết nối bởi các đường giao thông huyết mạch với thủ đô Hà Nội và nhiều tỉnh lân cận tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên sinh sống và học tập tại đây một không gian thoải mái cơ sở vật chất hiện đại với nhiều công trình lớn phục vụ tốt hơn cho việc học tập của sinh viên.

Phân loại theo vị trí địa lý

Khu đô thị nội đô

Đây thường là trung tâm lịch sử và kinh tế của một khu vực hoặc thành phố với lịch sử lâu đời. Thông thường khu đô thị nội đô là các khu vực dân cư được hình thành sớm nhất thành phố, trong đó chứa đựng nhiều giá trị văn hoá lịch sử có thể được gọi là bộ mặt của thành phố.

Khu đô thị nội đô thường có quy mô dân số lớn và mật độ dân số cao tuy nhiên do lịch sử hình hình lâu đời nên thông thường sẽ không được quy hoạch bài bản như các khu đô thị mới kéo theo nhiều hậu quả như tắc đường, ô nhiễm môi trường, quy hoạch chưa đồng bộ. Tuy vậy khu đô thị nội đo lại có tiềm năng rất lớn về kinh tế nhiều cơ hội kinh doanh, là “mảnh đất vàng” mang lại giá trị cao về tài sản.

Khu đô thị ngoại ô

Khu đô thị ngoại ô là những khu vực phát triển mới, được xây dựng ở các vùng đất ven thành phố với diện tích quy mô và tiêu chuẩn tương đương các khu đô thị mới. Các khu đô thị ngoại ô được quy hoạch với mục tiêu tạo ra môi trường mới hiện đại, chất lượng và tiện nghi cho cư dân.

Dân cư ở các khu đô thị này tương đối đông tuy nhiên mật độ dân cư không quá cao như trong các thành phố bởi diện tích rộng và quy hoạch khoa học, đồng đều mang lại cho cư dân cuộc sống thoải mái hơn so với việc sinh sống ở nội thành nhưng vẫn có cơ hội được sử dụng và trải nghiệm các dịch vụ tiện ích như trong thành phố với một mức giá hợp lý.

Tuy vị trí cách xa trung tâm nhưng các khu đô thị ngoại ô thương được kết nối bằng các đường giao thông huyết mạch, cao tốc, quốc lộ thuận tiện cho việc di chuyển của người dân.

Khu đô thị vệ tinh

Khu đô thị vệ tinh là khu đô thị nhỏ hơn nằm cạnh các đô thị lớn hoặc thành phố trung tâm nhằm giải quyết áp lực cho những khu vực trên. Khu đô thị vệ tinh cũng bao gồm đầy đủ yêu cầu cơ bản của một khu đô thị như nhà ở, dịch vụ, thương mại,… Các khu đô thị vệ tinh là phương án tối ưu giải quyết áp lực cho trung tâm, có mối liên kết chặt chẽ về văn hoá xã hội với khu trung tâm và là tiền đề mở rộng quy mô phát triển của các khu đô thị trung tâm và thành phố.

Điểm qua một số các khu đô thị vệ tinh đã đi vào hoạt động và mang lại hiệu quả rõ rệt như khu đô thị Đông Anh, Hoà Lạc, Sóc Sơn,.. những khu đô thị trên đều nằm ở vùng ven thủ đô Hà Nội và đều có chức năng riêng tuy nhiên điểm chung là chúng đều giúp giảm bớt gánh nặng về mật độ dân cư cho trung tâm thành phố Hà Nội ngoài ra còn là các khu vực có chất lượng môi trường tốt hơn so với trung tâm thành phố.

Phân loại theo hình thức sở hữu và quản lý

Khu đô thị công
Đây là một khái niệm chưa phổ biến với mọi người và nó chưa được định nghĩa một cách chính thức. Tuy nhiên tùy từng trường hợp ta có thể chia nhóm khu đô thị công như sau:

• Khu đô thị phục vụ cho công nhân: đây là khu vực được xây dựng dành riêng cho công nhân, nhân viên của các nhà máy xí nghiệp. Các khu đô thị trên thường có quy mô nhỏ tập trung ngay cạnh khu công nghiệp đáp ứng được các nhu cầu cơ bản về nhà ở sinh hoạt cho công nhân với mức giá thành hợp lý.
• Khu đô thị do nhà nước đầu tư: các khu đô thị này chủ yếu có nguồn vốn hoặc chủ đầu tư là nhà nước, được xây dựng với những mục tiêu cụ thể chủ yếu phục vụ cho lợi ích cộng đồng như khu tái định cư, khu vực cải thiện đời sống cho người dân có thu nhập thấp. Khu đô thị do nhà nước đầu tư thường hướng đến mục đích an sinh xã hội phục vụ người dân với chi phí hợp lý nhưng vẫn đáp ứng đầy đủ nhu cầu cuộc sống cho cư dân.
• Khu đô thị có chức năng công cộng: các khu đô thị này thường tập trung công trình công cộng như công viên, trường học bệnh viện, khu tích hợp thể dục thể thao,…Đây là địa điểm lý tưởng cho người dân tham gia các hoạt động vui chơi giải trí cải thiện sức khỏe, cải thiện đời sống.

Khu đô thị tư nhân

Trái ngược với khu đô thị công, khu đô thị tư được xây dựng và quản lý hoàn toàn bởi vốn đầu tư tư nhân với mục tiêu kinh doanh hướng đến lợi nhuận. Cac khu đô thị tư nhân thường có quy mô đa dạng cả về diện tích chất lượng và dịch vụ tuỳ thuộc vào chủ đầu tư. Ngoài ra các khu đô thi tư nhân thường có nhiều dịch vụ tiện ích hiện đại cơ sở hạ tầng khuôn viên chất lượng cao với quy hoạch bàn bản mang đến nhiều trải nghiệm thú vị cho người dân. Song song với đó là mức chi phí cao hơn so với các khu đô thị công.

Khu đô thị hỗn hợp
Khu đô thị hỗn hợp là sự kết hợp của nhiều mô hình khác nhau trong cùng một khu vực, không có sự tách biệt giữa các khu dân cư, khu công nghiệp và khu dịch vụ. Khu đô thị hỗn hợp là một thể thống nhất kết hợp nhiều mô hình với nhau mang lại sự tiện ích tối ưu chi phí thời gian cho người dân. Tại đây sẽ có đầy đủ các khu vực văn phòng, nơi ở bệnh viện, trường học trung tâm giải trí dịch vụ du lịch,… tất cả đều được quy hoạch trong một khu vực.

Cấu trúc quy hoạch đô thị

Các yếu tố cơ bản trong quy hoạch đô thị

• Quy hoạch sử dụng đất: là quy trình xác định, phân chia và sắp xếp các loại hình sử dụng đất trên một khu vực nhất định nhằm đảm bảo sự tối ưu hài hòa và phát triển bền vững cho một khu đô thị. Trong quá trình quy hoạch sử dụng đất cần đảm bảo trật tự xây dựng, thực hiện đúng theo bản thảo tránh trường hợp xây dựng tự phát, không cho phép đảm bảo mỹ quan cho khu đô thị. Quy hoạch sử dụng đất cần đảm bảo đúng chính xác theo quy định của pháp luật, bảo vệ môi trường tránh những tác động tiêu cực tới môi trường xung quanh. Ngoài ra việc quy hoạch sử dụng đất cần chắc chắn đất đai được sử dụng đúng mục đích, không lãng phí, khoa học giúp tối ưu chi phí, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động phát triển kinh tế xã hội.
• Quy hoạch giao thông:là một phần không thể thiếu trong quy hoạch khu đô thị bởi đây chính là “mạch máu” của khu đô thị, là một trong những nhân tố chủ chốt cho việc lưu thông an toàn tiện lợi và có hiệu quả cho cả cư dân lẫn hàng hóa, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Quy hoạch giao thông cần đảm bảo dễ dàng thuận lợi di chuyển từ khu vực này đến khu vực khác, từ khu đô thị kết nối với các khu vực bên ngoài. Bên cạnh đó quy hoạch giao thông hiệu quả là đảm bảo hạn chế tối đa tình trạng ùn tắc giao thông tiết kiệm thời gian, nhiên liệu với mô hình hợp lý đảm bảo vấn đề bảo vệ môi trường. Việc quy hoạch giao thông cần đáp ứng đầy đủ tiêu chí tích hợp, bền vững, an toàn, hiệu quả.
• Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật: đây là công việc quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân. Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật bao gồm việc đảm bảo cung cấp các dịch vụ thiết yếu như nước sạch, điện, thông tin liên lạc, xử lý rác thải, quy hoạch các công trình đường xá cầu cống. Cũng như Quy hoạch giao thông, việc quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cần đảm bảo đầy đủ các tiêu chí tích hợp, bền vững, an toàn, hiệu quả.
• Quy hoạch không gian xanh và cảnh quan: không gian và cảnh quan là bộ mặt của khu đô thị, việc quy hoạch bàn bản về không gian xanh và cảnh quan giúp nâng cao chất lượng cuộc sống, cải thiện không khí không gian sống, làm giảm ô nhiễm tiếng ồn. Để đạt được mục tiêu trên các khu đô thị cần có quy hoạch cụ thể về khu vực, số lượng cây xanh hồ điều hoà, khuôn viên, vườn hoa, cây cảnh sao cho vừa đảm bảo mỹ quan vừa đáp ứng được chất lượng không khí trong lành.

Tiêu chuẩn và nguyên tắc thiết kế đô thị

Thiết kế khu đô thị đòi hiểu nhiều tiêu chuẩn và nguyên tắc phức tạp theo đúng quy định của pháp luật và quy chuẩn kỹ thuật. Khu đô thị cần đảm bảo tiêu chuẩn về mật độ xây dựng, diện tích xây dựng phải phù hợp so với không gian sống đảm bảo sự thoải mái cho người dân.

Tuỳ theo quy mô và văn bản pháp lý của từng khu đô thị mà chúng phải đảm bảo chính xác các tiêu chuẩn về chiều cao, khoảng cách giữa các công trình.Các khu đô thị phải đảm bảo tiêu chuẩn và nguyên tắc về thiết kế hạ tầng kỹ thuật, đầy đủ dịch vụ hạ tầng như giao thông cấp nước, thoát nước, điện,.. theo đúng quy định của nhà nước đồng thời phải đảm bảo thân thiện với môi trường và an toàn khi sử dụng.

Quy trình phát triển và xây dựng khu đô thị

Quy trình bao gồm các bước sau:

• Khảo sát hiện trạng đánh giá về điều kiện tự nhiên xã hội của khu đất dự án, nghiên cứu thị trường nhu cầu nhà ở, dịch vụ tiện ích của khách hàng. Từ đó lập báo cáo khảo sát đánh giá về tiềm năng và rủi ro của dự án.
• Nộp hồ sơ chờ thẩm định cấp phép xây dựng của các ban ngành liên quan.
• Thiết kế chi tiết các công trình nhà ở,văn phòng dịch vụ, các tiện ích như đường xá cầu cống, khu xử lý chất thải, không gian xanh, công viên, hồ nước,….
• Chuẩn bị phương án san lấp mặt bằng, xây dựng hàng rào, hành lang an toàn cho thi công. Tiến hành xây dựng chuẩn theo thiết kế đã được phê duyệt dưới sự giám sát chặt chẽ của chủ đầu tư.
• Cuối cùng dự án sẽ được nghiệm thu và bàn giao lại cho nhà đầu tư hoặc đơn vị quản lý.

Lợi ích và thách thức của khu đô thị

Lợi ích

• Đối với người dân: khu đô thị là môi trường lý tưởng cho cư dân sinh sống với đầy đủ các dịch vụ tiện ích được tích hợp trong một khu vực giúp người dân tiết kiệm được chi phí thời gian nhưng vẫn có thể sử dụng dịch vụ chất lượng. Ngoài ra khu đô thị thường có không gian xanh, khuôn viên rộng rãi, môi trường văn minh, sạch đẹp giúp cải thiện môi trường và chất l:ượng sống cho người dân.
• Đối với chủ đầu tư: khu đô thị là một miếng phô mai béo bở cho các chủ đầu tư bởi lợi nhuận cao và đa dạng nguồn thu. Chủ đầu tư có thể kinh doanh từ cơ sở hạ tầng, dịch vụ trải nghiệm, các loại hình thương mại cho cư dân cũng như các nhà đầu tư nhỏ lẻ.
• Đối với chính quyền và phát triển đô thị: khu đô thị mang lại nhiều đóng góp tích cực trong việc phát triển kinh tế xã hội của địa phương cũng như cả nước. Nó giúp tăng trưởng kinh tế đem lại nguồn ngân sách lớn từ thuế thu hút được nhiều nhà đầu tư, phát triển về cả kinh tế xã hội chất lượng của người dân một cách bền vững. Đây cũng là nơi tạo ra nhiều công ăn việc làm giải quyết bài toán thất nghiệp.

Thách thức trong phát triển khu đô thị

• Vấn đề đầu tư và tài chính: chi phí đầu tư cho các khu đô thị là rất lớn, rất khó khăn trong việc huy động vốn và kèm theo đó là rủi ro cao với thực tế thị trường bất động sản nhiều biến động.
• Quản lý và vận hành: với đặc điểm quy mô rộng lớn thường tích hợp nhiều chức năng nên việc quản lý vận hành khu đô thị là một thách thức. Hệ thống quản lý đòi hỏi chuyên nghiệp, đồng bộ và hiệu quả giữa các tiểu khu và các khu chức năng với nhau. Việc đảm bảo an toàn về phòng cháy chữa cháy cũng là việc hết sức quan trọng, với quy mô lớn, phức tạp của khu đô thị thì cần phải có thiết kế, kế hoạch và phương án dự phòng đầy đủ.
• Tác động môi trường và xã hội: Trong quá trình quy hoạch và xây dựng khu đô thị có thể gây ra ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, ngoài ra còn có khả năng làm mất cân bằng hệ sinh thái tác động xấu đến đa dạng sinh học. Ngoài tác động tới môi trường khu đô thị còn có thể tác động đến xã hội. Sự phát triển nhanh của khu đô thị có thể gây nên sự kháng cự bất mãn của người dân trong việc thu hồi đất, bất bình đẳng trong xã hội bởi quy mô lớn của khu đô thị và tiềm ẩn nguy cơ về mất an toàn an ninh trật tự.

Xu hướng phát triển đô thị hiện đại

Khu đô thị hiện đại không chỉ đơn giản là nơi sinh sống của cư dân, mà tại đây người dân có thể trải nghiệm cuộc sống hiện đại kết hợp với các mô hình ý tưởng công nghệ mới tạo ra không gian sống mới lạ thú vị cho người dân, điển hình như các mô hình sau:

• Khu đô thị thông minh (Smart City): là khu đô thị sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để quản lý và vận hành nhằm tối ưu nhân sự, cắt giảm chi phí tạo nên hiệu quả quản lý tốt hơn. Smart city sử dụng hệ thống giao thông thông minh: điều khiển đèn giao thông, xe buýt tự động,.. Các dịch vụ thanh toán tại đây đa phần được tự động hoá, thanh toán qua ứng dụng, tài khoản. Hệ thống an ninh được phổ biến rộng khắp, áp dụng công nghệ hiện đại để quản lý, giám sát, phòng chống tội phạm.
• Khu đô thị xanh và bền vững: là khu đô thị với thiết kế theo kiến trúc xanh thân thiện với môi trường, thường sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo như pin mặt trời, tua bin gió, tận dụng tối ưu thiên nhiên như cửa sổ trời, cửa thông gió, hồ điều hoà,… Ưu tiên sử dụng các vật liệu thiên nhiên như tre, gỗ, đá tự nhiên. Giao thông chủ yếu được kết nối bởi xe công cộng, xe buýt, xe điện cùng với không gian cây xanh tối đa tạo nên một môi trường sống trong lành, thân thiện với môi trường, phát triển bền vững.
• Khu đô thị compact and walkable: là khu đô thị được tối ưu thiết kế cho việc đi bộ. Các công trình tòa nhà, cơ sở hạ tầng, đường xá ở đây được bố trí để tối đa việc đi bộ của cư dân. Những dịch vụ tiện ích được tích hợp ở gần khu dân cư và gần nhau cộng với phát triển các phương tiện công cộng khuyến khích người dân đi bộ, tạo nên môi trường sống lành mạnh, hạn chế khí thải do phương tiện giao thông.
• Khu đô thị resilience ( thích ứng với biến đổi khí hậu): là những khu vực được thiết kế và xây dựng để có khả năng chống chịu, thích ứng và phục hồi nhanh trước những tác động bất ngờ như thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế,… Đây là một mô hình mới thường được tích hợp ở các khu đô thị hiện đại, đòi hỏi thiết kế cơ sở hạ tầng bền vững, nguồn cung cấp năng lượng dịch vụ ổn định, thường được xây dựng theo mô hình đô thị xanh, thiết kế bền vững với thời gian, kết hợp với sự liên kết cộng đồng mạnh mẽ.

Khung pháp lý và chính sách liên quan đến khu đô thị

Tại Việt Nam luật Quy hoạch đô thị là văn bản pháp luật cơ bản quản lý hoạt động của các khu đô thị, từ việc lập, thẩm định và phê duyệt vận hành và quản lý. Luật quy định đầy đủ các nguyên tắc, tiêu chí và thủ tục đảm bảo các khu đô thị được xây dựng một cách khoa học hiệu quả và phù hợp. Ngoài ra các khu đô thị phải được tiến hành theo đúng với nghị định, thông tư riêng biệt tại từng thời điểm của từng địa phương, quốc gia.

Kinh nghiệm quốc tế về phát triển đô thị

Singapore: Quy hoạch chi tiết và quản lý chặt chẽ

• Quy hoạch tổng thể: Singapore có quy hoạch tổng thể chi tiết, dài hạn và được thực hiện nghiêm túc.
• Quản lý đất đai hiệu quả: Nhà nước sở hữu phần lớn đất đai, tạo điều kiện cho việc quy hoạch và phát triển đô thị theo hướng có lợi nhất.
• Giao thông công cộng phát triển: Hệ thống tàu điện ngầm, xe bus hiện đại, khuyến khích đi bộ và đi xe đạp.
• Xây dựng xanh: Tòa nhà xanh, không gian xanh được ưu tiên, góp phần tạo môi trường sống trong lành.
• Nhật Bản: Tái thiết và phát triển bền vững sau chiến tranh
• Tái thiết đô thị: Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản đã xây dựng lại các thành phố một cách hiện đại và bền vững.
• Công nghệ hiện đại: Áp dụng các công nghệ mới vào xây dựng và quản lý đô thị.
• Tôn trọng văn hóa truyền thống: Kết hợp hài hòa giữa kiến trúc hiện đại và các yếu tố văn hóa truyền thống.

Mô hình khu đô thị thành công trên thế giới và bài học cho Việt Nam

Tất cả các mô hình khu đô thị kể trên đều được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới và ở mỗi khu vực với những đặc trưng riêng lại thành công với từng mô hình khu đô thị. Điển hình như mô hình khu đô thị vệ tinh được áp dụng ở nhiều quốc gia đặc biệt là các quốc gia Châu Âu như Anh, Pháp,… đã giúp giải quyết hiệu quả bài toán dân số cho vùng trung tâm.

Việt Nam đang trong giai đoạn đô thị hóa nhanh chóng, vì vậy việc học tập và áp dụng kinh nghiệm của các nước phát triển về vấn đề xây dựng khu đô thị là một việc hết sức quan trọng. Trước tiên, việc quy hoạch cần phải đồng bộ khoa học, chi tiết dài hạn, cần khảo sát ý kiến người dân để đưa ra kế hoạch tối ưu nhất.

Ngoài ra các khu đô thị cần ưu tiên hạ tầng giao thông di chuyển cho các phương tiện công cộng và người đi bộ giúp giảm thiểu khí thải mang lại môi trường sống trong lành cho người dân. Các khu đô thị nên được ưu tiên cho các không gian xanh, khuôn viên thoáng đãng. Và đặc biệt công nghệ kỹ thuật hiện đại cần được áp dụng vào trong các khu đô thị với mục đích vận hành quản lý.

Xu hướng hợp tác quốc tế trong phát triển khu đô thị

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và đô thị hóa ngày càng gia tăng, hợp tác quốc tế trong phát triển đô thị đã trở thành một xu hướng tất yếu. Việc chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và nguồn lực giữa các quốc gia giúp giải quyết những thách thức chung mà các đô thị đang phải đối mặt, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững.
Các xu hướng hợp tác quốc tế nổi bật:

• Chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm: Các quốc gia có kinh nghiệm phát triển đô thị thành công như Singapore, Nhật Bản, Hà Lan… sẵn sàng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và bài học rút ra được với các quốc gia đang phát triển.
• Hợp tác công tư: Sự kết hợp giữa các chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức phi chính phủ để cùng nhau giải quyết các vấn đề đô thị. Nhà nước tạo điều kiện cho các chủ đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư vào thị trường Việt Nam với mục đích mang lại những công nghệ, thiết kế hiện đại phù hợp cho người dân.